Zinology: State of Research (Polish Perspective)
DOI:
https://doi.org/10.58894/h4pwt395Keywords:
zine, fanzine, artzine, alternative press, subcultures, communicationAbstract
In this article, the author presents a review of research on the „alternative press” (including zines, fanzines and artzines) created in Poland in the 1980s and 1990s by people associated with youth subcultures, alternative artistic movements, and groups presenting extreme views on socio-political issues. According to the author, these solid theoretical foundations and the results of empirical research are sufficient to initiate interdisciplinary research that could be called „zinology”. Finally, the author presents an excerpt from his research on the statistical and geographical development of the studied press.
References
Antonów, R. (2004). Pod czarnym sztandarem. Anarchizm w Polsce po 1980 roku. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Baran, D. (2017). Dziennikarze „Magazynu Muzycznego” i „Non Stopu” wobec zachodnich trendów w muzyce (lata 80.) (s. 47-62). W: B. Afeltowicz, A. Trudzik (red.), Słowami o dźwiękach... Muzyka w mediach (nie tylko doby PRL-u). Szczecin: Volumina.
Bielska, K. (2013). Trzeci obieg wydawniczy w PRL oraz drugi obieg w latach 70. i 80. Pedagogika Ojcostwa, 6 (1), 194–201.
Biernacka-Ligięza, I. (2005). Wulgaryzmy w prasie alternatywnej. W: A. Dąbrowska, A. Nowakowska (red.), Język a kultura. Życzliwość i agresja w języku. T. 17, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 323–333.
Bittner, K. (2017). Partia z piosenką, piosenka z partią. PZPR wobec muzyki rozrywkowej. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Chorązki, W. (1996). Polska prasa alternatywna (trzecioobiegowa) lat 1990–1995. W: W. Chorązki, Polska prasa alternatywna (trzecioobiegowa) 1990-1995, Kraków: praca niepublikowana, maszynopis złozony w archiwum Biblioteki Jagiellońskiej, 8–28.
Ciosmak, D. (2001). Antologia zinów 1989–2001. Kielce: Liberation.
Chabros, E. C. (2011). Polskie graffiti lat osiemdziesiątych w świetle relacji jego twórców. Pamięć i Sprawiedliwość 1(17), s. 211–230.
Chabros, E. C. (2013). Fanziny graffiti jako dokumentacja walki na murach w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Inspiracje, środowisko twórców, zawartość. W: R.C. Wróblewski, Czas bibuły. T. 1, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 151–160.
Czapliński, P. (1997). Dziedzictwo „bruLionu”, Dykcja, 6, s. 30–38.
Czubała, H. (1997). Współczesne pisma literackie Krakowa (1990–1995). W cieniu „NaGłosu” i „bruLionu”. W: J. Szocki, K. Woźniakowski (red.), Literatura, prasa, biblioteka. Studia i szkice ofiarowane profesorowi Jerzemu Jarowieckiemu w 65-lecie urodzin i 40-lecie pracy naukowej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 236–245.
Darska, B. (2005). Polskie pisma feministyczne i genderowe po 1989 roku. Podział i charakterystyka, „Media – Kultura – Komunikacja Społeczna”, 1, 18–36.
Darska, B. (2008). Czas Fem. Przewodnik po prasie feministycznej i tematach kobiecych w czasopismach kulturalnych po 1989 roku. Olsztyn: Stowarzyszenie Artystyczno-Kulturalne „Portret”.
Dunin-Wąsowicz, P. (1993). Xerofeeria. Warszawa: Lampa i Iskra Boża.
Dunin-Wąsowicz, P. (1994). Xerofrenia. Warszawa: Lampa i Iskra Boża.
Dunin-Wąsowicz, P. (1995). Xerofuria. Warszawa: Lampa i Iskra Boża.
Dunin-Wąsowicz, P., Klejnocki, J., Varga, K. (1997). Macie swoich poetów. Liryka polska urodzona po 1960 r. Wypisy. Warszawa: Lampa i Iskra Boża.
Dunin-Wąsowicz, P. (2005). Oko smoka. Literatura tzw. pokolenia „brulionu” wobec rzeczywistości III RP. Warszawa: Lampa i Iskra Boża.
Dunin-Wąsowicz P., Varga K. (2005), Parnas bis. Słownik literatury polskiej urodzonej po 1960 roku. Wydanie trzecie i ostatnie!, Warszawa: Lampa i Iskra Boża.
Dunin-Wąsowicz, P. (2010). Jak zakwitły i zwiędły kwiaty technologii i demokracji – artziny w Polsce. W: P. Marecki (red.), Kultura niezależna w Polsce 1989-2009, Kraków: Korporacja Ha!art, 47–60.
Étienne, S., James D. (2019). Geographic Information System and DIY zines: a tool for mapping underground music scenes. International conference: „Building the scenes? Fan/zines in Central Eastern and South Eastern Europe before and after the fall of the Berlin wall”, Prague, 22-23 lutego 2019.
Fatyga, B. (1999). Dzicy z naszej ulicy. Antropologia kultury młodzieżowej. Warszawa: Ośrodek Badań Młodzieży: Instytut Stosowanych Nauk Społecznych. Uniwersytet Warszawski.
Filas, R. (2010). Dwadzieścia lat przemian polskich mediów (1989-2009) w ujęciu periodycznym. Zeszyty Prasoznawcze, 3–4, 27–54.
Firlej-Buzon, A. (1995). Edycja fanzinów w Polsce. Wrocław: nieopublikowana praca magisterska.
Firlej-Buzon, A. (1998). Historia polskich fanzinów, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Bibliotekoznawstwo XXI”, nr 2053, 45–56.
Fiut, I.S. (1998). W kręgu aksjologii poetyckiej „bruLionu”. W: E. Chmielowski (red.). Estetyka sensu largo. Kraków: Wydawawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 207–213.
Fleischer M. (1994). Overground. Die Literatur der polnischen alternativen Subkulturen der 80er und 90er Jahre (Ein Einsicht). München: Verlag Otto Sagner. DOI: https://doi.org/10.3726/b12417
Fleischer, M. (2002). Overground. W: Dunin-Wąsowicz, P., Xeroferia 2.0. Antologia artzinów. Polskie alternatywne pisma literackie 1980-2000. Wersja beta, Warszawa: Lampa i Iskra Boża (tłumaczenie fragmentu tekstu autorstwa M. J. Jaworowskiego), 18–19.
Fleischer, M. (2023). Overground czyli Mała Książeczka o tym, jak to było dawniej (archiwalia alternatywy 1980–1994). Kraków: Wydawnictwo Libron – Filip Lohner.
Flont, M. (2014). Punkowy drogowskaz. Lampa, 1–2, s. 68–74. DOI: https://doi.org/10.1353/bcc.2014.0738
Flont, M., Wasilewski, K. (2019). „A-tak. Anarchistyczna gazeta uliczna” – papierowe pismo alternatywne w czasach Facebooka (badania wstępne). W: M. Wszołek, M. Grech, A.Siemes (red.), Projektowanie Komunikacji vol. 2, Kraków: Wydawnictwo Libron - Filip Lohner; Wrocław: Wydział Filologiczny Uniwersytetu Wrocławskiego, 261–291.
Flont, M., Kozera, I. (2014). Tekstowy obraz kobiety w prasie młodzieżowej i alternatywnej. W: M. Jabłoński, W. Pilch, M. Hohenauer, B. Koperski, J. Fall (red.), Obrazy kobiecości, Kraków: Fall, 169–183.
Flont, M., Kajtoch, W., Pielużek, M. (2015). Perspektywy leksykalnej ilościowej analizy zawartości. W: A. Kiklewicz, I. Oukhvanova (red.), Dyskurs: aspekty lingwistyczne, semiotyczne i komunikacyjne. Olsztyn: Centrum Badań Europy Wschodniej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 129–145.
Flont, M. (2016). Tytuły polskich zinów. Wstęp do badań nad onimią „trzeciego obiegu” (1978-1989) i „obiegu alternatywnego” (od 1990), Prace Językoznawcze, Olsztyn, t. 3, nr 18, 31–54.
Flont, M. (2017). Tytuły polskich zinów (część II), Prace Językoznawcze, Olsztyn, t. 2, nr 19, s. 13–38.
Flont, M. (2017). (Anty)estetyka wizualna polskich zinów. Część I: „trzeci obieg” w latach 80. W: M. Wszołek, M. Grech, A. Siemes (red.), Badanie i Projektowanie Komunikacji 6, Kraków: Wydawnictwo Libron - Filip Lohner; Wrocław: Wydział Filologiczny Uniwersytetu Wrocławskiego, 245–264.
Flont, M. (2018). (Anty)estetyka wizualna polskich zinów. Część II: „obieg alternatywny” w latach 90. W: M. Wszołek, M. Grech, A. Siemes (red.), Badanie Komunikacji vol. 1, Kraków: Wydawnictwo Libron - Filip Lohner; Wrocław: Wydział Filologiczny Uniwersytetu Wrocławskiego, 155–177.
Flont, M. (2019b). „Garaż” (1985-2012) – zarys historii i próba charakterystyki punkowego zina. W: D. Dąbrowska, P. Olechowska, I. Sokalski (red.), Szczecińskie czasopisma w przestrzeni społecznej. Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 153–174.
Flont, M. (2019a). „A Cappella” (1986-1989) – anarchistyczne pismo trójmiejskiego Ruchu „Wolność i Pokój” (ustalenia bibliograficzne i klasyfikacja teoretyczna), Scripta Historica, 25, s. 181–203.
Flont, M. (2022). Skinheads w Polsce – między gangiem, kontrkulturą, komercją i polityką (wstępny projekt badań)
(s. 85-100). W: K. Olender, A. Siemes, M. Wszołek (red.), Serdecznie MF. Księga jubileuszowa, Kraków: Wydawnictwo Libron – Filip Lohner; Wrocław: Wydział Filologiczny Uniwersytetu Wrocławskiego.
Głowacki, B. (2010). Prasa trzeciego obiegu w okresie przełomu, Kultura – Media – Teologia, (3) nr 3, s. 33–43;
Głowacki, B. (2016). Punkrockowe fanziny jako przykład alternatywnej kultury młodzieżowej w schyłkowym PRL (s. 195–223). W: Noszczak B. (red.), Życie na przekór. Młodzieżowa kontestacja systemu w ostatniej dekadzie PRL (1980– 1989) – nowe tropy i pytania badawcze. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Grabowski, K. (2010). Dezerter. Poroniona generacja? Warszawa: Kayax Production & Publishing.
Grzelka, M., Kula, A. (2014). O języku publikacji Ruchu Społeczeństwa Alternatywnego („Homek” i druki ulotne), Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, Poznań, t. 21 (41), z. 2, s. 25–39. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2014.21.2.2
Idzikowska, M. (2007). O pewnej osobliwości nazewniczej – tytuły zinów. W: K. Smużniak (red.), Filologia polska 3. Między słowem a obrazem, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 47–60.
Janicki, M., Pęczak, M. (1994). Polska Siła. Skini, narodowcy, chuligani. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”.
Jawłowska, A. (1975). Drogi kontrkultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kajtoch, W. (1996). Uwagi o języku „zinów”. W: W. Chorązki, Polska prasa alternatywna (trzecioobiegowa) 1990-1995, Kraków: praca niepublikowana, maszynopis złożony w archiwum Biblioteki Jagiellońskiej, 29–43.
Kajtoch, W. (1997a). Młodzież edukuje się sama albo o antyestetyce muzyki w czasopismach subkultury „metalowców”. W: W. Strykowski (red.), Media a edukacja, Poznań: s.n., 381–393.
Kajtoch, W. (1997b). Jak kontestować język albo o niektórych cechach polszczyzny na łamach czasopism alternatywnych (s. 75-90). W: Języki specjalistyczne, język biznesu. Materiały konferencyjne pod red. Janusza Arabskiego, Katowice: Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych.
Kajtoch, W. (1998). Humor językowy alternatywistów. W: W. Kajtoch (red.), Proza, proza, proza... (opowiadania, fragmenty, eseje, notatki). T. 4. Kraków: Związek Literatów Polskich, Oddział Kraków, 335–346.
Kajtoch, W. (2000). Rola języka w kształtowaniu poczucia tożsamości subkultur młodzieżowych. W: T. Kostyrko, T. Zgółka (red.), Kultura wobec kręgów tożsamości. Poznań-Wrocław: Silesia, 215–228.
Kajtoch, W. (2001). Co to jest zin? Ulica Wszystkich Świętych. Miesięcznik Mail Artu, 7 (21), 3–5.
Kajtoch, W. (2004). Ciało medialne. Zeszyty Prasoznawcze, 3–4, s. 59–86.
Kajtoch, W. (2005). Subkultury młodzieży w kontekście edukacji − przykład metalowców. W: M. Czermińska, S. Gajda, K. Kłosiński, A. Legeżyńska, A. Z. Makowiecki, R. Nycz (red.), Polonistyka w przebudowie. Literaturoznawstwo − wiedza o języku − wiedza o kulturze – edukacja. T. 1. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 596–617.
Kajtoch, W. (2007). Fizjologia w tekstach prasy młodzieżowej (ciało medialne II). W: P. Nowak, R. Tokarski (red.), Kreowanie światów w języku mediów, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 251–279.
Kajtoch, W. (2008a). Emocje i zmysły tekstowych bohaterów prasy młodzieżowej. Zeszyty Prasoznawcze, 1–2, 85–102.
Kajtoch, W. (2008b). Językowe obrazy świata i człowieka w prasie młodzieżowej i alternatywnej. T. 1 i 2. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kajtoch, W., Kajtoch, K. (2010). O osobliwym posługiwaniu się słowem w czasopismach subkultur. W: A. Pajdzińska, R. Tokarski (red.), Relatywizm w języku i kulturze, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 295–321.
Kajtoch, W. (2011). Prasa studencka lat 80. XX w. − agonia czy przemiana? W: E. Chudziński (red.), Kultura studencka. Zjawisko, twórcy, instytucje, Kraków: Fundacja STU, 291–306.
Kajtoch, W. (2016). Obok bruLionu – tematy i prądy najmłodszej prozy polskiej. W: W. Kajtoch, Szkice językoznawczo-prasoznawcze. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 101–125.
Kajtoch, W., Flont, M. (2017). „Chaos” na pograniczu. Polskojęzyczny artzin w Wilnie. W: P. Olechowska, E. Pajewska (red.), Pogranicze w mediach. Media na pograniczu. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 221–234.
Kajtoch, W. (2024). Prasa alternatywna. W: Wolny-Zmorzyński K., Doktorowicz K., Płaneta P., Filas R. (red.), Leksykon terminów medialnych. T. 2 (M-Z), Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 215.
Kamińska, A. (2008). Art-ziny. Zielonogórska twórczość alternatywna lat 90. W: P. Bartkowiak, D. Kotlarek (red.), Kultura i społeczeństwo na Środkowym Nadodrzu w XIX i XX wieku, Zielona Góra: Pro Libris – Wydawnictwo WiMBP im. Cypriana Norwida, 137–148.
Kasprzycki, R. (2013). Dekada buntu. Punk w Polsce i krajach sąsiednich w latach 1977–1989. Kraków: Libron – Filip Lohner.
Klejnocki J., Sosnowski J. (1996). Chwilowe zawieszenie broni. O twórczości pokolenia „bruLionu” (1986–1996). Warszawa: Sic!
Kochanowicz, R. (2016). „Kwazar”, „Fantom”, „Czerwony Karzeł”, „Inne Planety”. Kilka uwag krytycznych o nietypowej sytuacji fantastycznych fanzinów w kulturze polskiej. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka, Poznań, nr 28, s. 249–269. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsl.2016.28.13
Kolasa, W. (2002). Literatura i kontestacja (króka historia „bruLionu”). Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis, Folia 12 Studia Historicolitteraria II, , Kraków, s. 313–322.
Kolasa, W. (2015). Statystyka i geografia prasy polskiej 1832–1918. Zeszyty Prasoznawcze, 4 (224), 860–882.
Konnak, P. (2012). Gangrena. Mój punk rock song. Gdańsk: Narodowe Centrum Kultury.
Kozielski, W. (2019). Weltschmerz Hardcore. Kraków: Wydawnictwo J, Jacek Bierut.
Kulesza, P. (2011). Muzyczna i piśmiennicza twórczość antychrześcijańska w polskiej kulturze punk i jej krytyka. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe.
Kulig, P. (1996). Subkultury i kontrkultura. W: W. Chorązki, Polska prasa alternatywna (trzecioobiegowa) 1990–1995, Kraków: praca niepublikowana, maszynopis złozony w archiwum Biblioteki Jagiellońskiej, 2–7.
Kuta, C. (2019). Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990. Kraków: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Lachman, M. (2017). Dadaism (Re)activated. Artzins and Dada. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 6 (44), s. 89–117. DOI: https://doi.org/10.18778/1505-9057.44.06
Lewandowski, M. (2007). Język subkultury punków. Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”.
Lis, W., Godlewski, T. (2012). Jaskinia hałasu. Poznań: Kagra.
Lis, W. (2017). Metalowe wersety. Poznań: Kagra.
Lis, W. (2016). Decybelowy obszar radiowy. Poznań: Kagra.
Lis, W. (2021). Festiwal szaleństwa. Poznań: Kagra.
Lis, W. (2024). Zine'tegrowani. Sosnowiec: Monomaniax Productions.
Marciniak, M. (2017). Inna droga życia. Niedokończona historia punka w Warszawie i na Górnym Śląsku. Pyskowice: Zima.
Marciszewski, Ł. (1996). Muzyka sceny niezależnej. W: W. Chorązki, Polska prasa alternatywna (trzecioobiegowa) 1990-1995, Kraków: praca niepublikowana, maszynopis złozony w archiwum Biblioteki Jagiellońskiej, 44–47.
Myszkiewicz I., Łobodzińska A. (2019). Zin! Zielonogórska twórczość alternatywna. Zielona Góra: Stowarzyszenie Forum Art.
Nowakowski, A. (2017). Fanzin sf. Artyści, wydawcy, fandom. Poznań: Instytut Kultury Popularnej.
Nowakowski, A. (2021). Klubówkowe szaleństwo. Polski trzeci obieg w fantastyce lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku. Poznań: Instytut Kultury Popularnej.
Okraska, R. (2001). W kręgu Odyna i Trygława. Neopoganizm w Polsce i na świecie (zarys problematyki). Biała Podlaska: Rekonkwista.
Paleczny, T. (1997). Kontestacja. Formy buntu we współczesnym społeczeństwie. Kraków: Nomos.
Pęczak, M. (1991). Mały słownik subkultur młodzieżowych. Warszawa: Semper.
Pęczak, M. (2016). Subkultury młodzieżowe a fenomen trzeciego obiegu kultury w ostatniej dekadzie PRL. W: B. Noszczak (red.), Życie na przekór. Młodzieżowa kontestacja systemu w ostatniej dekadzie PRL (1980–1989) – nowe tropy i pytania badawcze, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 165–182.
Pielużek, M. (2012). Rekonstrukcja tożsamości polskiego nacjonalizmu na podstawie programów i tekstów ideologicznych środowisk skrajnej prawicy. W: M. Graszewicz (red.), Teorie komunikacji i mediów 5, Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 275–294.
Pielużek, M. (2014). Kody i semantyki w komunikacji środowisk nacjonalistycznych. Zeszyty Naukowe KUL, 57, nr 3 (227), 77–105.
Pielużek, M. (2015). Ideologiczne obrazy świata w mediach alternatywnych – nacjonalistów i anarchistów. Zeszyty Prasoznawcze, 4 (224), 795–828.
Pielużek, M. (2016). Wartości polskiego nacjonalizmu. Perspektywy wykorzystania metodologii językoznawstwa korpusowego w badaniu systemów wartości na przykładzie publikacji środowisk polskiej radykalnej prawicy. W: B. Skowronek, E. Horyń, A. Walecka-Rynduch (red.), Język a Media. Zjawiska językowe we współczesnych mediach, Kraków: Collegium Columbinum, 313–331.
Pielużek, M. (2017a). Obrazy świata w komunikacji polskiej skrajnej prawicy. Kraków: Libron – Filip Lohner.
Pielużek, M. (2017b). Symbole kolektywne w komunikacji polskiej skrajnej prawicy. W: A. Dudziak, A. Naruszewicz-Duchlińska (red.), Wartości i wartościowanie we współczesnej humanistyce. Perspektywa komunikologiczna, Olsztyn: Centrum Badań Europy Wschodniej UWM, 45–59.
Płaneta, P. (1994). bruLion (1987-1992). Próba deklaracji pokoleniowej w sztuce. Zeszyty Prasoznawcze, 3–4, 41–67.
Płaneta, P. (1996). Obraz i znak w prasie alternatywnej. W: W. Chorązki, Polska prasa alternatywna (trzecioobiegowa) 1990–1995, Kraków: praca niepublikowana, maszynopis złozony w archiwum Biblioteki Jagiellońskiej, 48–59.
Pokorna-Ignatowicz, K. (2024). Prasa drugiego obiegu. W: K. Wolny-Zmorzyński, K. Doktorowicz, P. Płaneta, R. Filas (red.), Leksykon terminów medialnych, t. 2 (M-Z), Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 216.
Polewczyk, A. (2017). Na początku był „brulion”. O modelach kultury i poezji roczników sześćdziesiątych, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
Siciński, A. (1991). Alternatywność jako element wspołczesnej kultury. W: Wertenstein-Żuławski J., Pęczak M. (red.), Spontaniczna kultura młodzieżowa. Wybrane zjawiska, Wrocław: Wiedza o Kulturze, 9–12.
Skiba, K., Janiszewski, J., Konnak, P. (2010). Artyści, wariaci, anarchiści. Opowieść o gdańskiej alternatywie lat 80-ych. Gdańsk: Narodowe Centrum Kultury.
Sobczak, J. (2024). Cenzura. W: Wolny-Zmorzyński K., Doktorowicz K., Płaneta P., Filas R. (red.), Leksykon terminów medialnych, t. 1 (A-L), Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Stańczyk, X. (2012). Trzecia droga. Motywy czasoprzestrzenne kultury alternatywnej w Polsce. Humanistyka XXI wieku. Rocznik doktorantów Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 180–187.
Stańczyk X. (2018). Macie swoją kulturę! Kultura alternatywna w Polsce 1978-1996. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Sybilska, K. (1996). Energia skandalu, Teksty Drugie, 5, 104–112.
Szczepański, J. (1963). Elementarne pojęcia socjologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Szubrycht, J. (2013). Vader. Wojna totalna. Kraków: Sine Qua Non.
Szubrycht, J. (2022). Skóra i ćwieki na wieki. Moja historia metalu. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Tomasiewicz, J. (2003). Ugrupowania neoendeckie w III Rzeczypospolitej. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Tomasiewicz, J. (2018). Między pamięcią autentyczną i pamięcią fałszywą. Polityzacja subkultury i subkulturyzacja polityki na przykładzie ruchu skinheads w Polsce. W: S. Buryła, L. Gąssowska, D. Ossowska (red.), Popkulturowe formy pamięci, Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 13–32.
Tomasiewicz, J. (2021). Wielka Polska, Czwarta Rzesza czy Imperium Słowiańskie? Ideologiczne zaangażowanie subkultur skinheads i Black Metal w Polsce. W: A. Klarman, (red.), „Historia – Pamięć – Świadomość”, Wrocław: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiem, 228–262.
Trudzik, A (2017). Polska prasa muzyczna w dobie transformacji ustrojowej. „Tylko rock” 1991–2002. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1990 r. o uchyleniu ustawy o kontroli publikacji i widowisk, zniesieniu organów tej kontroli oraz o zmianie ustawy - Prawo prasowe (Dz.U. z 1990 r. nr 29, poz. 173).
Wertenstein-Żuławski, J. (1991). Od redakcji. W: J. Wertenstein-Żuławski, M. Pęczak (red.), Spontaniczna kultura młodzieżowa. Wybrane zjawiska, Wrocław: Wiedza o Kulturze, 7.
Wilk, E. (1994). Krucjata łysogłowych. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza „Nowa”.
Wójcik, R. (2011). O pewnej nieobecności. Fanziny komiksowe w polskich bibliotekach. W: G. Gajewska, R. Wójcik (red.), Kontekstowy miks. Przez opowieści graficzne do analiz kultury współczesnej, Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 409–418.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Матеуш Флонт
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
